چۈشۈرىلىۋاتىدۇرەسىملەرنى كۆرۈش تىل-ئىنسانلارنىڭ ئالاقىلىشىش قورالى، ئادەمنىڭ روھىي دۇنياسىنى كۆرسىتىدىغان رۇجەك، تەپەككۇر دۇنياسىنى ئاچىدىغان ئاچقۇچ. يېزىق بولسا تىلنى خاتىرىلەيدىغان بەلگە. تارىختىن بۇيان ئىنسانلار مانا شۇ تىل-يېزىقنى قورال قىلىپ ئۆزلىرىنىڭ ئىلىم-پەن نەتىجىلىرى ۋە مەدەنىيەت تارىخىنى خاتىرىلەپ، ئۆز تىرىشچانلىقى بىلەن ئىنسانلار جەمئىيىتىنىڭ تەرەققىياتىنى ئالغا سىلجىتىپ، يېزا-ئىگىلىك ۋە سانائەت دەۋرلىرىنى ئارقىدا قالدۇرۇپ، ئىنسانلار تەپەككۇر قۇۋۋىتىنىڭ نامايەندىسى بولغان ئۇچۇر دەۋرىگە قەدەم قويدى.

كومپيۇتېردا ئۇيغۇرچە ئاۋاز بىر تەرەپ قىلىش تېخنىكىسى 

كومپيۇتېردا ئۇيغۇرچە ئاۋاز بىر تەرەپ قىلىش تېخنىكىسىتىل-ئىنسانلارنىڭ ئالاقىلىشىش قورالى، ئادەمنىڭ روھىي دۇنياسىنى كۆرسىتىدىغان رۇجەك، تەپەككۇر دۇنياسىنى ئاچىدىغان ئاچقۇچ. يېزىق بولسا تىلنى خاتىرىلەيدىغان بەلگە. تارىختىن بۇيان ئىنسانلار مانا شۇ تىل-يېزىقنى قورال قىلىپ ئۆزلىرىنىڭ ئىلىم-پەن نەتىجىلىرى ۋە مەدەنىيەت تارىخىنى خاتىرىلەپ، ئۆز تىرىشچانلىقى بىلەن  ئىنسانلار جەمئىيىتىنىڭ تەرەققىياتىنى ئالغا سىلجىتىپ، يېزا-ئىگىلىك ۋە سانائەت دەۋرلىرىنى ئارقىدا قالدۇرۇپ، ئىنسانلار تەپەككۇر قۇۋۋىتىنىڭ نامايەندىسى بولغان ئۇچۇر دەۋرىگە قەدەم قويدى.

بۈگۈنكى ئۇچۇر دەۋرى ئىنسانلارنى يېزىقنى ئاساس ۋاسىتە قىلغان يېزىقلىق ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش دەۋرىدىن، ئىنسانلارنىڭ تەبىئىي تىلىنى ئۇچۇر ئالماشتۇرۇشنىڭ ئاساسى قىلغان ئۇچۇر ئالماشتۇرۇشنىڭ يېڭى دەۋرىگە ئېلىپ كىردى. ۋاقىت ئىسترېلكىسى 2014-يىلنى كۆرسەتكەندە، ئۇيغۇر كومپيۇتېر ئىشلىرى 32 يىللىق ئېغىر تولغاقتىن كېيىن، ئۇيغۇر يېزىقىنى كومپيۇتېردا بىرتەرەپ قىلىشتىكى نەتىجىلەر ئاساسىدا، دەسلەپكى قەدەمدىكى ئۇيغۇرچە ئاۋاز بىرتەرەپ قىلىش يۇمشاق دېتاللىرى بارلىققا كېلىپ، ئۇيغۇر تىلىنىڭ كومپيۇتېردا بىرتەرەپ قىلىنىشنىڭ تەرەققىياتى ۋە ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنىڭ بۇندىن كېيىنكى تەرەققىياتى ئۈچۈن ياخشى ئاساس  يارىتىپ بەردى.

كومپيۇتېردا ئۇيغۇرچە ئاۋاز بىرتەرەپ قىلىش-ئۇيغۇرچە ئاۋاز تونۇتۇش تېخنىكىسى ۋە ئۇيغۇرچە ئاۋاز بىرىكتۈرۈش (سىنتېزلاش) تېخنىكىسىدىن ئىبارەت ئىككى چوڭ قىسىمدىن تەركىب تاپىدىغان بولۇپ، ئالدىنقىسى ئۇيغۇرچە ئاۋازلارنى كومپيۇتېر تونۇيدىغان شەكىلدە كومپيۇتېرغا تونۇتۇشنى ۋە بۇنى بىرتەرەپ قىلىپ ساقلاشنى مەقسەت قىلغان بولسا، كېيىنكىسى يېزىق ھالەتتە كومپيۇتېردا ساقلانغان پارچە ھالەتتىكى كومپيۇتېردا ساقلانغان ئاۋاز ئېلېمېنتلىرىنى بىرىكتۈرۈپ، ئادەملەر ئاڭلاپ چۈشىنەلەيدىغان، ئۆلچەملىك ئۇيغۇرچە ئاۋازغا ئايلاندۇرۇپ چىقىرىپ بېرىشنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ ئىككى تۈر ئۆزئارا بىرلەشكەندە ئاندىن كومپيۇتېردا تەبىئىي تىل بىرتەرەپ قىلىش، بىر پۈتۈنلۈككە ئىگە بولغان بولىدۇ.

تېخنىكىنىڭ تەرەققىيات مۇساپىسى

كومپيۇتېردا ئۇيغۇرچە ئاۋاز بىر تەرەپ قىلىش تېخنىكىسىئىنسانلار ئۇچۇر دەۋرىگە كىرىشى بىلەن تارىختىن بۇيان تەبىئەتكە جەڭ ئېلان قىلىپ، ئۆز مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاشتا، ئۆز مەدەنىيەتلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشقا كېرەكلىك ئۇچۇرلارنى ماددىي نەرسىلەرگە يېزىپ ساقلاش ۋە ئاغزاكى ئەۋلادتىن-ئەۋلادقا داۋاملاشتۇرۇش باسقۇچىدىن، ئېلېكتىر-ماگنىت مەيدانلىرىنى ئۆزىنىڭ مەشغۇلات سورۇنى، 0 ۋە 1 نى خاتىرىلەش بەلگىسى قىلغان، كومپيۇتېر ۋە ئالاقە تېخنىكىلىرىنىڭ يۈكسەك دەرىجىدە بىرلىككە كېلىشىدىن ئاپىرىدە بولغان، ئىنتېرنېت تورىدىن ئىبارەت ئۇچۇر تارقىتىش سورۇنىنى بارلىققا كەلتۈردى.

ئىنسانلار دەسلەپ ئىنتېرنېت تورىدىن ئىبارەت بۇ مەۋھۇم مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇش سورۇنىغا قەدەم باسقاندا، ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش پائالىيىتىدە يەنىلا ھەرپ-بەلگىلەرنى ئاساسىي بىرلىك قىلىپ، كۇنۇپكا تاختىسىنى ئۇچۇر بىرتەرەپ قىلىشتىكى بىردىنبىر كىرگۈزۈش ئۈسكۈنىسى ئورنىدا ئىشلىتىپ كەلگەن بولسىمۇ، سىمسىز ئىنتېرنېت تورى تېخنىكىسىنىڭ تەرەققىياتىغا ۋە كۆپ مۇھىت تېخنىكىلىرىنىڭ پىشىپ يېتىلىشىگە ئەگىشىپ، پۈتكۈل دۇنيادا ھەرقايسى مىللەت تىللىرىنى كومپيۇتېردا بىرتەرەپ قىلىش قىزغىنلىقى كۆتۈرۈلدى. شۇنىڭ بىلەن ئامېرىكا بىل تەجرىبە خانىسىدىكى Davis  قاتارلىق تەتقىقاتچىلار 1952-يىلى دۇنيادا بىرىنچى بولۇپ 10 دانە ئىنگلىزچە ساننى تەلەپپۇز قىلالايدىغان تەجرىبە سىستېمىنى بارلىققا كەلتۈردى. 1960-يىلى ئەنگلىيەلىك Denes  قاتارلىق تەتقىقاتچىلار دۇنيادا تۇنجى بولۇپ، كومپيۇتېر ئاۋاز تونۇتۇش سىستېمىسىنى تەتقىق قىلىپ مۇۋەپپەقىيەت قازاندى. 

كومپيۇتېردا ئاۋاز بىرتەرەپ قىلىش-تەبىئىي تىلنى كومپيۇتېرغا تونۇتۇش (تاۋۇش تونۇش-تاۋۇش پارچىلاش) ۋە كومپيۇتېر پەرق ئەتكەن تاۋۇشلارنى بىرىكتۈرۈپ، ئۆلچەملىك تەلەپپۇز قىلىپ چىقىرىش (تاۋۇش بىرىكتۈرۈش) تىن ئىبارەت، بۇ ئىككى باسقۇچنىڭ ئورگانىك بىرىكىشىدىن بارلىققا كەلگەن  بىر پۈتۈن سىستېما قۇرۇلۇشى.

ئاۋاز تونۇتۇش تېخنىكىسى–ھەرخىل ئۆلچەمدىكى ئاۋازلارنى كومپيۇتېر قوبۇل قىلالايدىغان سىگناللارغا ئايلاندۇرۇپ ۋە ئۇلارنى بىرتەرەپ قىلىپ، تىل تۈرى، يەرلىك شىۋە، تەلەپپۇز ئوخشىماسلىقى سەۋەبلىك، ئادەم بىلەن كومپيۇتېر ئارىسىدىكى ئېغىز تىلى ئالماشتۇرۇشىدىكى توسالغۇلارغا خاتىمە بېرىدىغان ئۇچۇر دەۋرىدىكى يېڭىچە بىر تېخنىكا بولۇپ، بۇ خىل تېخنىكا ئىنسانلار تەبىئىي تىلىنى كومپيۇتېردا بىرتەرەپ قىلىش، ئاۋازلىق تەرجىمە يۇمشاق دېتاللىرىنى بارلىققا كەلتۈرۈشتىكى مۇھىم تېخنىكىلىق ئۆتكەل.

تاۋۇش بىرىكتۈرۈش (سىنتېزلاش) تېخنىكىسى– خالىغان يېزىقچە ئۇچۇرلارنى راۋان، توغرا ۋە ئۆلچەملىك ئاۋازلىق تەلەپپۇز قىلىپ بىرتەرەپ قىلىش  بولۇپ، ئۇ تىلشۇناسلىق، ئاۋازشۇناسلىق، رەقەملىك سىگنال بىر تەرەپ قىلىش ۋە كومپيۇتېر ئىلمى قاتارلىق كۆپ خىل پەن–تېخنىكىلىرىغا چېتىشلىق بولۇپ، ئاساسلىقى يېزىقنى ئاۋازغا ئايلاندۇرۇش مەسىلىسىنى ھەل قىلىدۇ.

دۇنيا مىقياسىدا كەڭ كۆلەملىك ئاۋاز تونۇتۇش تەتقىقاتى ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 70-يىللىرىدىن كېيىن باشلانغان بولۇپ، شۇ يىللاردا سۆزلۈك مىقدارى ئاز  يەككە سۆزلەرنى پەرق ئېتىش جەھەتتە ماھىيەتلىك ئىلگىرىلەشلەرگە ئېرىشكەن. 80-يىللاردىن كېيىن بۇ ساھەدىكى تەتقىقاتچىلار تەتقىقاتنىڭ مۇھىم نۇقتىسىنى كۆپ سۆزلەرنى پەرق ئېتىش، ئالاھىدە بەلگىلەنمىگەن ئادەملەرنىڭ ئۈزلۈكسىز تاۋۇشىنى پەرقلەندۈرۈش يۆنىلىشىگە قاراپ تەرەققىي قىلدۇرغان. 1992-يىلى 3-ئايغا كەلگەندە دۇنيادا تۇنجى بولۇپ تاۋۇش پەرق ئېتىش سىستېمىسى ئامېرىكىدا بارلىققا كەلتۈرۈلگەن.  

تاۋۇشىنى پەرقلەندۈرۈش تەتقىقاتى 90-يىللارغا قەدەم باسقاندىن كېيىن، كۆپ مۇھىت دەۋرىنىڭ يېتىپ كېلىشى بىلەن تاۋۇشى پەرقلەندۈرۈش تەتقىقاتلىرى  ۋە بۇ ساھەدىكى بارلىققا كېلىۋاتقان يۇمشاق دېتاللار  سىستېمىلىرى ئەمەلىي قوللىنىشقا باشلىدى. شۇنىڭ بىلەن ياپونىيە، ئامېرىكا، ئەنگلىيە، كورېيە قاتارلىق دۆلەتلەر ھەمدە IBM،Apple ،AT&T ،NTT  قاتارلىق دۇنياغا داڭلىق شىركەتلەرنىڭ تاۋۇش پەرقلەندۈرۈش سىستېمىلىرىنىڭ ئەمەلىي قوللىنىشچانلىق تەتقىقاتىغا غايەت زور مەبلەغ سېلىشى بىلەن ئىنسانلارنىڭ تەبىئىي تىلىنى بىرتەرەپ قىلىش تەتقىقاتى ۋە رىقابىتى ھەقىقىي باشلاندى.

2000-يىلدىن بۇيان ئادەم-كومپيۇتېر تىل تاۋۇش دىيالوگى، كومپيۇتېر تىل تەتقىقاتىنىڭ مۇھىم نۇقتىسى بولۇپ، ئېغىز تىلىنى پەرق ئېتىش ۋە چۈشىنىش، تەبىئىي تىل دىيالوگى ۋە كۆپ خىل تىل تۈرلىرى تىل تاۋۇشلىرىنى بىرخىل ئۆلچەمدە تەرجىمە قىلىش قاتارلىق  ساھەلەردە بۆسۈش خاراكتېرلىك نەتىجىلەر قولغا كەلتۈرۈلۈپ، كومپيۇتېرنى ۋاسىتە، ئىنتېرنېت تورىنى ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش سورۇنى قىلغان، ئاۋاز ئارقىلىق ئۇچۇر  ئالماشتۇرۇشنىڭ يېڭى دەۋرى ھەقىقىي باشلاندى.

دۆلىتىمىزنىڭ ئاۋاز تونۇتۇش (语音识别研究) تەتقىقاتى 1958-يىلى باشلانغان بولۇپ، شۇ يىللاردا جۇڭگو پەنلەر ئاكادېمىيەسى ئاكۇستىكاخانىسى (声学所 ) چاستوتا سپېكتىرى ئانالىز ئۇسۇلىدىن پايدىلىنىپ، 10 دانە خەنزۇچە سوزۇق تاۋۇشنىڭ تاۋۇشىنى پەرقلەندۈرەلىگەن. 1973-يىلغا كەلگەندىلا جۇڭگو پەنلەر ئاكادېمىيەسى ئاكۇستىكاخانىسى (声学所) ئاندىن كومپيۇتېردا ئاۋاز تونۇتۇش تەتقىقاتىنى باشلىغان. شۇ ۋاقىتتىكى شارائىتنىڭ چەكلىمىلىكى سەۋەبلىك دۆلىتىمىزنىڭ ئاۋاز تونۇتۇش تەتقىقات خىزمىتى تولىمۇ ئاستا سۈرئەتتە تەرەققىي قىلغان. 80-يىللاردىن كېيىن دۆلىتىمىزدە كومپيۇتېرنى ئەمەلىي قوللىنىش تېخنىكىسىنىڭ بارا-بارا ئومۇملىشىشى، شۇنداقلا رەقەملىك سىگنال  تېخنىكىسىنىڭ تېخىمۇ ئىلگىرىلەپ تەرەققىي قىلىشى بىلەن دۆلىتىمىزدىكى كۆپلىگەن تەتقىقات ئورۇنلىرى تاۋۇش پەرقلەندۈرۈش تەتقىقاتىدىكى شەرت-شارائىتلارنى ھازىرلىغان. خەلقئارادا بولسا ئاۋاز تونۇتۇش تەتقىقاتى تازا قىزىق نۇقتىغا ئايلانغان، شۇنىڭ بىلەن دۆلىتىمىزدىكى كۆپلىگەن تەتقىقات ئورۇنلىرىمۇ بەس-بەس بىلەن ئاۋاز تەتقىقاتىغا كىرىشكەن. شۇنداق قىلىپ 2014-يىلغا كەلگەندە، خەنزۇ تىلىنى كومپيۇتېردا ئاۋازلىق بىرتەرەپ قىلىش ئاللىبۇرۇن ئەمەلىي قوللىنىش دەرىجىسىگە يېتىپ دۆلەت مۇداپىيەسى، ئالەم تەتقىقاتى، ھەربىي ئىشلار، تاموژنا ئىشلىرى، ئاممىۋى داۋالىنىش، تور-ئالاقە ئىشلىرى، كومپيۇتېردا خەنزۇچە ئاۋازلىق يېزىق كىرگۈزۈش، ئاۋاز ئارقىلىق مەشغۇلات قىلالايدىغان ماشىنا ئادەم تەتقىقاتى قاتارلىق ساھەلەردە ئەمەلىي قوللىنىشقا ئېرىشمەكتە. بىز بۇ تەتقىقات نەتىجىلىرىنىڭ ئەمەلىي قوللىنىشىنى ئۆزىمىزنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىمىز ئارقىلىقلا ھېس قىلىپ تۇرماقتىمىز. مەسىلەن، بىز دائىم ئىشلىتىدىغان ئۇچۇر ئىزدىگۈچ بەيدۇ (百度) دا خەنزۇچە ئاۋازلىق ئۇچۇر ئىزدەش مۇلازىمىتىنىڭ يولغا قوشۇلۇشى، بىز ھەر دائىم ئىشلىتىپ كېلىۋاتقان ئۈندىدار (微信) دا  پاراڭلارنى يېزىققا ئايلاندۇرۇپ كۆرۈش مۇلازىمىتىنىڭ يولغا قويۇلۇشى، iPhone لاردا ئاۋازلىق ئىزدەش ۋە ئاۋازلىق مەشغۇلاتلارنىڭ ئەمەلگە ئېشىشى، كومپيۇتېردا يېزىق بىرتەرەپ قىلىشتا قوللىنىدىغان يېزىق كىرگۈزۈش قوراللىرىنىڭ ئورنىنى ئاۋازلىق كىرگۈزگۈچكە قاتارلىقلار. 

يەنە بار

ئىسىم تاللاش قوللانمىسى

赞赏